september 15, 2016

Het ontbrekende 4e trimester

​​Is het je ook al opgevallen hoe hulpeloos en afhankelijk een menselijke baby is in vergelijking met andere zoogdier-jongen? ​Een veulentje staat onmiddellijk na de geboorte op 4 poten en gaat zelf drinken bij zijn moeder. Dit in schril contrast met een mensenbaby, die volledig is aangewezen op zijn moeder om hem te beschermen, te verzorgen en te voeden. De eerste periode lijkt hij het vaak nog wat moeilijk te hebben en wil geen moment van ​jou verwijderd zijn.

More...



Je baby is eigenlijk nog niet 'af'


Dr. Harvey Karp. Karp, een bekend kinderarts, is van mening dat een mensenbaby ​te vroeg ter wereld komt en eigenlijk nog ​3 maanden langer in de buik van mama ​​​zou kunnen gebruiken om verder "uit te rijpen".
Hij pleit er dan ook voor om de eerste levensmaanden van je ​kindje te beschouwen als een verlengstuk van je zwangerschap, zeg maar een  "ontbrekend vierde trimester"​.


Het 'Obstetrisch dilemma'

Voor chimpansees en andere primaten is een bevalling relatief eenvoudig.  Het brein van een pasgeboren chimpansee is minder dan de helft zo groot als dat van een menselijke baby, terwijl het geboortekanaal ongeveer vergelijkbaar is met dat van de mens.
Darwin leerde ons dat we miljoenen jaren geleden als menselijke soort rechtop zijn gaan lopen​, ​wa​​t resulteerde in een verticale vernauwing van het bekken zagen. Onze hersenen daartegenover werden evolutionair gezien alleen maar groter.
​Dit gegeven ​veroorzaakte het zogenoemde 'obstetrisch dilemma' : het vrouwelijk bekken moest ​wijd genoeg zijn om er een baby door te laten, maar smal genoeg om efficiënt te lopen. ​
​Als een baby ​met m.a.w. nog langer in de baarmoeder zou ver​blijven en zijn hoofdje nog verder zou groeien, zou ​het ​​​haast onmogelijk worden om nog ​door het geboortekanaal te kunnen passeren.
​Zou het kunnen onze baby's sindsdien vroeger geboren worden en ​we dus eigenlijk allemaal "prematuur" ​op de wereld worden gezet? ​
Het is een interessante denkpiste, maar wetenschappelijk is dit moeilijk te verifiëren. Bovendien tonen recente studies aan dat er wereldwijd grote variaties zijn in de vorm van het menselijk bekken, wat weer een ander licht op de zaak werpt.



​​Het 'sluiten' van de schedel

​Opmerkelijk is wel dat bij de mens de schedelnaden en fontanellen​ ​pas veel later sluiten dan bij andere primaten.​
​Dit zorgt er niet alleen voor dat de​ schedelbotjes van de baby bij de geboorte lichtjes over elkaar heen k​unnen ​glijden ​​(waardoor zijn relatief groot hoofdje nog wél door het bekken past),
​het maakt het ​ook mogelijk dat de hersenen in de periode NA de geboorte nog explosief kunnen groeien.



Energieverbruik

Wetenschappers zoals Holly Dunsworth e.a. (2012) ​menen dat het feit dat een zwangerschap niet langer dan 9 maanden duurt, niet zozeer te maken heeft met dit 'obstetrisch dilemma', maar ​eerder met het energieverbruik: als de foetus meer energie ​zou vragen dan een moeder kan ​bieden, zou hij tekorten oplopen ​​​mocht hij nog langer in de baarmoeder verblijven. ​

​Over ​de duur van de menselijke zwangerschap en het precieze 'hoe' en 'waarom'  ervan ​​​is duidelijk nog niet het laatste woord gezegd. ​ Maar​ als je kijkt naar het ​gedrag en functioneren van een pasgeborene​, valt over de visie van Karp zeker wat te zeggen!



De eerste 3 maanden


​Je baby is neuro-motorisch  ‘onrijp’.

-Zijn hersenen wegen nog maar 25% van het gewicht dat ze op volwassen leeftijd zullen bereiken. 'Peanuts' dus in vergelijking met de hersenen van andere zoogdieren die bij de geboorte al 60 tot zelfs 90% van hun volwassen gewicht hebben.
​-Hij heeft nog geen controle over zijn lichaam, spartelt doelloos en verweesd met armpjes en beentjes als je hem neerlegt en moet worden rechtgehouden om te boeren.
​-Alle bewegingen en 'acties' die je ziet bij je baby, worden voornamelijk aangestuurd vanuit zijn primitieve reflexen. Enkele voorbeelden:

  • Om zich te voeden, wordt hij geholpen door de zoek-, hap- en zuigreflex en zelfs het huilen ​van honger gebeurt reflexmatig.
  • Een plots geluid of kleine beweging doen hem heftig schrikken, waarbij je de typische Moro-reflex ziet verschijnen.
  • De reflexen die hem hulp bieden om geboren te worden, zoals bijvoorbeeld de ATNR en de TLR zijn nog sterk aanwezig. Waarom heeft hij deze eigenlijk nog nodig na de geboorte?
Baby


Zijn spijsvertering is nog immatuur​

​Het​ maagje van een baby sluit de eerste periode nog niet zo goed af.  Zijn peristaltiek is nog zwak en ook de spijsverteringssappen ​doen nog niet zo goed hun werk. Ga maar eens na hoeveel baby’s nog kampen met reflux, krampjes of kolieken gedurende deze periode!

​Andere

Daarnaast zijn er nog veel andere zaken die je baby moet leren reguleren: zijn ademhaling is nog onregelmatig, hij heeft moeite om zijn lichaamstemperatuur constant te houden, zijn slaap is nog niet gestructureerd en hij heeft nog geen dag-nachtritme. 
Hij heeft ​nog een heleboel te leren​...


Na 3 maanden​

Maar dan, zo'n 3 maanden na zijn geboorte, lijkt er plots een wereld open te gaan voor je baby.

  • ​hij krijgt meer interesse in zijn omgeving: hij is geïntrigeerd door je gelaatsuitdrukkingen, gaat lachen of terugkraaien als je iets zegt en volgt je met zijn blik.
  • hij krijgt steeds meer controle te over zijn bewegingen. Zo kan ervoor kiezen om tijdens het drinken bewust even te pauzeren om wat rond te kijken.
  • ook het verteren lijkt gemakkelijker te gaan. De darmpjes van de baby worden 'rijper', er worden meer verteringsenzymen aangemaakt en de peristaltiek (samentrekkende bewegingen om de voedselbrij voor te stuwen) wordt sterker. De ergste krampjes verdwijnen en het huilen neemt fel af.
    Lijkt de gedachte dat je baby nu pas klaar zou zijn om geboren te worden je nog steeds zo gek?

Terugstoppen geen optie!

“Allemaal goed en wel,” kan je dan zeggen, “maar wat moet ik met deze wetenschap?" Ik kan mijn baby toch niet snel even terugstoppen voor een ritje '4e trimester'?
Wat kan je dan doen als je baby het steeds op een huilen zet telkens je hem neerlegt, zodat je niets meer gedaan krijgt? 
Ben je hem dan niet aan het verwennen door hem steeds weer op te pakken als hij huilt? ​​

-> Stel jezelf niet in twijfel

Maak je geen zorgen als je een hele dag met je baby in je armen rondloopt: je doet echt niets fout. Meer nog, je doet het FANTASTISCH!
Net zoals je er al die maanden was toen hij nog in je buik zat, ben jij nu zijn veilige thuishaven. Door hem te troosten als hij huilt en hem veel bij je te houden, zorg je dat je baby zich niet alleen voelt. Je baby leert vanuit jouw veilige armen de wereld kennen, kan aan jouw reactie voelen of iets oké is of bedreigend.
Geef jezelf maar een pluim, want dit vraagt best veel van je.


-> Help je baby bij zijn jetlag

Als je weet waar dit gedrag vandaan komt, wordt het voor jou misschien net iets makkelijker om te aanvaarden dat deze eerste maanden moeilijk kunnen zijn.
Bekijk deze periode als een overgangsfase: je baby wordt van het ene op het andere moment in een nieuwe wereld 'gekatapulteerd', inclusief een
flinke jetlag.
Hij heeft al jouw hulp nodig om zich geleidelijk aan te passen.


-> Kijk even door de ogen van je baby

baby in buik


Stel je even voor...9 maanden lang wordt je baby zachtjes geschommeld in zalig warm water, gemasseerd door de sterke spieren van je baarmoeder. Nooit komt voeding te vroeg of te laat...hij kent nog geen honger of dorst, geen 'te warm' of 'te koud'. Hij hoeft nog niets te verteren. 24/7 hoort hij het ritmisch ruisen van de placenta-slagaders.

Maar dan plots... is hij weg uit dit veilige, koesterende coconnetje. Prikkels komen vanaf nu ongefilterd op hem af: hij krijgt licht in zijn oogjes, enthousiaste omstaanders die zijn aandacht graag 'vangen' met speelgoedjes of andere kleurrijke dingen. Hij voelt het contact van kleding op zijn huid, een broeksbandje dat knelt, een luier die vuil is of billetjes die wat pijnlijk zijn. Overweldigende geluiden komen nu ongedempt door zonder dat er een mogelijkheid is ze uit te zetten als het even teveel wordt. Hij proeft smaken die hij nog niet kende of zuur dat terugkomt uit zijn maagje.
Op andere momenten ontbreekt dan plots weer elke prikkel, ligt hij in een bedje... en voelt zich helemaal alleen en overgeleverd… voor het eerst voelt hij honger...zou iemand hem komen redden?

De grote aanpassing


-> Geef je baby wat langer dat 'baarmoedergevoel'


Laat je baby dus maar rustig en in eigen tempo wennen aan al deze nieuwe aspecten van zijn leven. Hier zijn alvast enkele zaken die je zelf kan doen om je baby te helpen:

1/ Voeden op verzoek

Zorg dat je baby geen honger hoeft te lijden en dat zijn natuurlijke zuigbehoefte bevredigd wordt. Je baby leeft in het moment, dat wil zeggen dat hij nog niet begrijpt dat hij moet wachten. Natuurlijk hoef je je baby niet te voeden bij elk huiltje. Soms wil hij zijn verhaal kwijt of geeft hij uiting van pijn, krampjes of een ander ongemak. Maar strikt voeden volgens de klok kan het je baby (en dus ook jezelf) vaak onnodig moeilijk maken.

2/ Nabijheid/Huidcontact

  • Wees aanwezig, sensitief en responsief. Hou je kindje zoveel mogelijk dicht bij jou.
  • Schaf een draagdoek of (ergonomisch!) draagsysteem aan ​ en win advies in van een draagconsulente.
  • Vraag hulp van je omgeving…ook papa, oma of opa kunnen deze geborgenheid bieden als jij even wil rusten.
  • Ga samen in bad, masseer je kindje en wees steeds zacht en langzaam als je hem benadert. Liefdevolle aanraking stimuleert de aanmaak van oxytocine, het hormoon dat verbondenheid en veilige hechting bevordert.
  • Laat je baby in je nabijheid slapen, bijvoorbeeld in een co-sleeper of in een wiegje naast je bed, zodat je hem ten allen tijde kan horen.


3/ Schommelen, wiegen, rondwandelen

Valt het je op dat je baby huilt als je gaat zitten en stopt met huilen van zodra je weer rondwandelt? Dat is niet zo vreemd!

  • Het dynamisch contact van jouw voeten met de grond geeft hem aarding. Vermits hij nog niet kan stappen, speel jij een soort van 'bliksemafleider' om zijn spanning via jou kwijt te spelen.
  • Schommelen is bovendien een beweging die hij kent van in je buik. Het is dus helemaal niet erg om hem te troosten door hem te wiegen of hem zo in slaap te helpen.
  • Dit wil niet zeggen dat elk huiltje moet ‘weggewiegd’ worden, soms is het goed om er gewoon te zijn voor je kindje, hem te laten voelen hij niet alleen is en màg huilen. Maar ga je moederinstinct niet uit de weg en maak je - zéker in deze fase - echt nog niet teveel zorgen om foute slaapassociaties of 'verwennen'.

4/ Hou sterke prikkels buiten

  • Pas je stemvolume en je tempo aan als je je baby benadert. Vermijd drukte. Geef je baby niet ‘door’ bij visite omdat je denkt dat het hoort. Als je op een plek komt waar veel mensen samenzijn, hou hem veilig bij je in de drager, maak desnoods even een wandeling als je voelt dat het wat veel wordt voor je baby. Lukt het je niet om je baby te dragen (je bent moe of zit niet lekker in je vel, je andere kindjes zijn druk en hebben je nodig,…) en wil je je baby in een wiegje leggen, dan kan white noise helpen de omgevingsgeluiden te filteren. Deze geluidssignalen hebben een rustgevend effect op het zenuwstelsel en herinneren je baby aan de baarmoedertijd. Geen wondermiddel, wel een simpel hulpmiddel om storende omgevingsgeluiden te filteren zodat je baby gemakkelijker tot zichzelf kan komen. Aangenamer van het stofzuigergeluid en minder omslachtig dan gaan autorijden.
  • Draag geen sterke geurtjes of parfums, vermijd ook de typische verzorgingsproducten voor baby’s die, hoe lekker ze ook mogen ruiken, vaak erg synthetisch zijn. Gebruik natuurlijke producten zoals bvb. deze van Weleda.
  • Pas je aan aan het ritme van je baby. Doe alle handelingen zoals verschonen, aankleden, knuffelen op zijn tempo...dat wil zeggen: langzaam....neem je tijd.
  • Volg zoveel mogelijk zijn natuurlijke slaapritme en laat hem niet over zijn vermoeidheids-drempel gaan.
  • Voor erg onrustige baby’s die erg moeilijk tot rust kunnen komen en hierdoor steeds over hun vermoeidheidsgrens gaan, kan inbakeren zinvol zijn. Wel raad ik je aan hier goed voorbereid aan te beginnen: het is niet voor elke baby, situatie of leeftijdsfase geschikt en in sommige omstandigheden zelfs gecontraïndiceerd.
    Zorg steeds voor een ergonomisch systeem  (​zoals bijvoorbeeld de​ Swaddler van BABYmatters.)
  • Ga bij sterke onrust eerst langs bij een baby-osteopaat, Deze kan nagaan of er bewegingsverliezen aan de basis van de onrust liggen en deze behandelen. Inbakeren zonder meer zou symptomen kunnen maskeren waardoor je het risico loopt voorbij te gaan aan de werkelijke hulpvraag van je baby.


Gaat het erg moeilijk?

  • Als je ​​baby huilerig of erg onrustig is, kan het nuttig zijn het ritme van je baby in kaart te brengen. Je krijgt een objectieve weergave van de feiten en kan meteen zien of er typische momenten zijn waarop je baby meer huilt. ​
  • Huilt je baby echt buitensporig of voelt het niet oké, aarzel dan niet om hulp te zoeken: een arts kan uitsluiten of er een medisch probleem is, maar ook een baby-osteopaat, vroedvrouw, lactatiekundige, baby-tolk,…zoveel mensen kunnen wat betekenen voor jou of je baby.
    Lees hier wat een baby-osteopaat voor je baby kan doen.


Maar je baby moet toch wel éven zonder jou kunnen?


Als het je buurvrouw, tante of (schoon)moeder steeds blijft benadrukken dat je de baby toch wel érg vaak vast hebt of voedt... neem het haar niet kwalijk. Dat is niet makkelijk, ik herinner me nog hoe erg ik in weerstand kon gaan als mij iets soortgelijks werd gezegd (bij deze: sorry mams!) Deze goedbedoelde 'kritiek' komt meestal vanuit een oprechte bezorgdheid. Niet alles is immers zwart of wit, en het feit dat je een je kindje niet teveel liefde kan geven wil daarom natuurlijk niet zeggen dat je hem altijd op zijn wenken hoeft te bedienen of aan elk grilletje moet tegemoetkomen.
Veilige en duidelijke grenzen zijn nodig en naarmate je kindje ouder wordt, zal dit steeds meer gaan blijken.


Een baby is geen kleine manipulator


Maar wees gerust dat het hier echt niet gaat om manipulatiegedrag maar om een essentiële BASISBEHOEFTE, nl. veilige geborgenheid.
Vanuit neurologisch standpunt KAN je een baby zelfs nog niet verwennen omdat zijn jonge hersentjes simpelweg nog geen oorzaak en gevolg kunnen begrijpen.
Natuurlijk komt er een moment dat er foute slaapassociaties kunnen insluipen, maar je hebt nog heel veel tijd om hier samen een weg in te zoeken, op het tempo van jouw kindje. Negeer nooit je moedergevoel en doe wat voelt dat goed is.


Zolang het leven 'buiten mama' nog aanpassing vraagt
en je baby het moeilijk heeft, wees er voor hem.
Je mag gerust zijn...
hij zal het misschien niet kunnen navertellen
maar zal het altijd 'weten'
 dat jij er voor hem was
toen hij je zo nodig had!



Bronnen


Anja Caers

Als osteopate begeleid ik ruim 20 jaar moeders en baby's bij kleine en grotere baby-probleempjes zoals spijsverteringsproblemen (reflux, darmkrampjes, borst/fles-voedingsproblemen, overgevoeligheden & allergieën) onrust en slaapproblemen. Daarnaast ben ik sinds 2006 docente aan de opleiding "Osteopathie bij baby's & kinderen' bij Panta Rhei, Nederland. Samen met mijn man, Patrick heb ik 3 dochters.

Click Here to Leave a Comment Below

Leave a Reply: